Wat is systemisch werken?
Systemen
Systemen ziet men overal. De mens verkeert een groot deel van zijn leven in verschillende systemen. Voorbeelden zijn familie-, school- en werksystemen, of sport- en hobbyclubs.
Systemen volgen hun eigen wetmatigheden die niet uit te schakelen of te beheersen zijn. Een andere eigenschap van een systeem is dat het voortdurend in beweging is om een bepaald evenwicht te bewaren. Vergelijkbaar met een mobile. Dit gaat vaak volgens vaste patronen.
Denk bijvoorbeeld aan een leerling die problematisch gedrag vertoont in een klas. Men haalt deze leerling uit de klas. Maar zolang er niets gebeurt met het onderliggende probleem, zal het patroon zich steeds herhalen en neemt een ander dit gedrag over.
Een ander voorbeeld is een kind dat problematisch gedrag vertoont, of het zwarte schaap in de familie is. Meestal is deze persoon niet de oorzaak van het probleem, maar brengt iets tot uitdrukking dat iedereen, in dit geval de familie, aangaat.
Met behulp van systemische vragen of systeemopstellingen kan men achter de verborgen dynamiek van dergelijke systemen komen, en deze zichtbaar maken. Deze andere kijk biedt oplossingen op vragen die een chronisch karakter hebben en waarvan de oorzaak moeilijk te achterhalen is.
In de loop der jaren is deze methodiek verder ontwikkeld. De essentie van systemisch werken is dat de focus niet ligt op het probleem (gedrag) maar op de relatiestructuur en de wetmatigheden van het betreffende systeem.
Een systeem functioneert onder bepaalde voorwaarden. Wat wordt hiermee bedoeld?
Een familie- of bedrijfssysteem functioneert optimaal, met andere woorden is een gezond systeem, als er aan de volgende basisprincipes wordt voldaan:
- er is een juiste ordening van posities; iedereen heeft een vaste plek binnen het geheel
- er is binding met het systeem
- er is een balans tussen geven en nemen
- de feiten worden erkend; erkennen wat er is
Wat betekent dit nu voor een bedrijf of organisatie?
Men kan een organisatie zien als een levend systeem of organisme. Werknemers zijn met elkaar verbonden binnen een organisatie. Kijkt men naar een organisatie (een systeem waarin veel mensen werken), dan herkent men aan een organogram een bepaalde structuur in een bedrijfssysteem.
Een systeem wil zichzelf in leven houden en in evenwicht blijven. De meeste problemen binnen organisaties ontstaan als er niet wordt voldaan aan een of meerdere van de vier eerder genoemde randvoorwaarden voor een gezond systeem.
Een voorbeeld is de ordening van posities. Rangorde heeft te maken met hiërarchie maar ook met hoe lang iemand ergens werkt, welke prestatie hij heeft geleverd en zijn leeftijd. Een medewerker die langer bij het bedrijf werkt dan een jongere leidinggevende kan systemisch gezien een probleem vormen als niet wordt erkend dat beiden een plek hebben. Een oudere medewerker staat bijvoorbeeld niet op de juiste positie als hij taken van een jongere leidinggevende overneemt of denkt dat hij het beter kan.
Eveneens belangrijk is de balans tussen geven en nemen, bijvoorbeeld in een relatie tussen werkgever en werknemer. Deze komt vaak tot uitdrukking in een uitwisseling van arbeid en geld. Is deze niet in verhouding dan kunnen er problemen ontstaan. Extra taken hoeven niet altijd in geld worden uitgedrukt. Complimenten of erkenning voor datgene wat men doet is ook belangrijk.
Wat is NLP?
NLP is een manier van kijken naar hoe mensen denken, voelen en handelen. Het is een model wat al doende in de praktijk is ontstaan. Dit model gaat uit van een aantal vooronderstellingen en principes. Zoals: “mensen hebben hulpbronnen beschikbaar voor positieve veranderingen” en “je kunt latente vermogens inzetbaar maken voor het vinden van oplossingen”. Bij het vinden van oplossingen gaat men op zoek naar “hulpbronnen”. Dit zijn herinneringen, gedachten, gevoelens en gedragingen die behulpzaam kunnen zijn bij het oplossen van het probleem.
Doelen zijn belangrijk binnen de NLP. Professionele communicatie is per definitie doelgericht.
De taal is een belangrijk hulpmiddel. Doelen kunnen richting geven aan wat het probleem is, in NLP- termen “de belemmering”. Als iemand nadenkt over wat hij wel wil in plaats van over het probleem, wordt zijn emotionele toestand positiever. Dit leidt tot meer ontspanning, en krijgt hij sneller toegang tot zijn hulpbronnen.
De NLP gebruikt technieken die de hindernissen helpen op te ruimen zodat iemand vrij over zijn hulpbron kan beschikken.
Wat is oplossingsgericht werken?
Oplossingsgericht werken is een krachtige methode die er vanuit gaat dat iedereen kan veranderen. Soms kan een kleine verandering al heel wat aan het rollen brengen (sneeuwbaleffect).
Bij oplossingsgericht werken wordt er gewerkt vanuit oplossingen en niet vanuit een probleemsituatie. Er wordt gebruik gemaakt van vaardigheden, ideeën en allerlei gereedschappen die mensen hebben om een bepaalde situatie te verbeteren. Mensen worden gestimuleerd om hun eigen oplossingen te vinden en realistische meetbare doelen te formuleren.
Bij oplossingsgericht werken worden vooral vragen gesteld die gericht zijn op hoe komt het dat…..
Op deze wijze is de focus meer gericht op oplossingen in plaats van op de problemen.
De taal is – net als in de NLP - een belangrijk aandachtspunt. Middels de taal praten, luisteren en formuleren we, creëren wij nieuwe ideeën en realiseren veranderingen. Er is ontdekt dat als je praat over zaken die je wilt doen, je opgewonden en levendig wordt. Hoe meer je praat over een probleem, hoe onmachtiger je je in een bepaalde situatie voelt en hoe meer je het gevoel krijgt het leven niet meer in eigen hand te hebben. Praten over de toekomst geeft meer hoop.
Bij oplossingsgericht werken is het belangrijk uit te zoeken wat werkt en om datgene wat al werkt niet te veranderen.
Literatuursuggesties:
Voor als u alvast meer wilt weten over bovenstaande methodieken, volgen hier enkele literatuursuggesties.
“Systemische organisatieopstellingen”; M.Holitzka en E.Remmert
”Het verbindende veld organisatieopstellingen in de praktijk”; J.J.Stam
“Het succes van organisatieopstellingen”; G.Weber
”De kunst van het helpen”; B.Hellinger
”Jij hoort bij ons, systemisch denken en handelen voor ouders, leraren en leerlingen”; M.Francke-Gricksch
“Conflictoplossingen door familieopstellingen”; M.Holitzka en E.Remmert
”Vonken van verlangen, systemisch werk, perspectief en praktijk”; W.Veenbaas en J.Goudswaard
“Essenties van NLP. Sleutels tot persoonlijke verandering”; L.Derks en J.Hollander en
“Opleiden, trainen en presenteren. Gebaseerd op NLP-principes”; Drs.C.Brouwer
“Hoe haal je wat in je hoofd. De nieuwe denktechniek:NLP”; R.Bandler
“Oplossingsgericht coachen; I.K.Berg en P.Szabó.
“De kracht van oplossingen”; P.de Jong en I.K.Berg
“Oplossingsgericht denken”; P.Jackson en M.Mckerson